HENRI MATISSE
RADYKALNE ODKRYCIE, 1913-1917
The Art Institute of Chicago

Ta wielka wystawa została otwarta w marcu 2010: z Chicago powędruje do Museum of Modern Arts w Nowym Jorku. Będzie tam czynna aż do października 2010.

Opowiada ona o przełomowym okresie w twórczości Henri Matisse’a: latach 1913-1917. Artysta wrócił wtedy do Paryża ze swej podróży do Maroka. Po pięciu latach paryskich czasów Matisse wyjechał do Nicei. Ale był już wtedy Twórcą Zmienionym. Czasami nachodzi nas taki czas, w którym wszystko się zmienia. I odchodzi do historii: niekiedy nawet bezpowrotnie.

Ten okres niezwykle wytężonej pracy artysty, czas przemyśleń i eksperymentów – stanowił, jak się potem okazało, punkt zwrotny w artystycznej karierze Henri Matisse’a. Wtedy to powstało wiele jego dzieł trudnych i ambitnych, zrywających z jego własną tradycją: są niejako zupełnie wyabstrahowane z rzeczywistości, bezlitośnie pozbawione jakichkolwiek ułatwiających zrozumienie szczegółów; nakreślone geometrycznie, mają swą własną żelazną logikę kompozycji i kolorystyczną dominantę: czerń i szarość. Długo uważano, iż ten fragment twórczości Matisse’a był swoistym jego odreagowaniem kubizmu, albo artystyczną reakcją na okrucieństwo Wojny: niektórzy z krytyków sztuki nawet nie doszukiwali się w tych dziełach takich niebezpiecznych związków – traktowali je wyrozumiale, jako świadectwo dziwactwa artysty, dowód jego najzwyklejszej w świecie aberracji twórczej. Ale dzisiaj w pracach artysty z tego okresu dostrzega się przede wszystkim odważny i bezkompromisowy poryw mocy twórczych tego wielkiego artysty na dotychczasowe konwencje: sam Matisse określał to jako próbę wykreowania metod nowoczesnej konstrukcji w sztuce.

W Chicago możemy zobaczyć niemal 120 prac odzwierciedlających tamten czas w twórczości Henri Matisse’a: obrazów, rysunków i grafik, także rzeźb. Jest tam dzieło szczególne, od którego wszystko się chyba wtedy zaczęło i nad którym artysta pracował długo i z przerwami: zaczął w 1909 i przerwał po roku; powrócił do pracy nad obrazem w 1913 (prezentujemy fotografię Henri Matisse’a wykonaną 97 lat temu, 13 maja 1913 roku: artysta pracuje nad swym monumentalnym obrazem), by znowu zarzucić ją na trzy lata; wreszcie ukończył dzieło w 1917 roku. To ‘Kąpiące się nad rzeką’.

Wiele jest wspaniałości na tej wystawie, choć do sztuki Matisse’a nie każdy chce się łatwo przekonać. Zanim zaprosimy Państwa na obszerne fragmenty tej ekspozycji, proponuję trzy obrazy, przy których ja osobiście zatrzymałem się dłużej: ale to oznacza tylko tyle, że z jakichś względów trafiają one do mnie bardzo celnie.  

Portret Yvonne Landsberg z 1914 roku, obraz bardzo mroczny i wyrazisty. Fascynujące zdaje mi się oddanie oczu tej Pani i jej ust.

Nieco starszy - 1907 – Akt Błękitny, znany też jako Wspomnienie z Biskry. Porównałem go z aktem innej Kobiety Wschodu Artysty, młodszym chyba o całe 18 lat: zdecydowanie bardziej moją uwagę przyciągają barwy, jakie Henri Matisse nałożył na to drugie płótno.

I na koniec Lekcja gry na pianinie, 1916, obraz bardzo dla ówczesnego dorobku artystycznego Henri Matisse’a bardzo charakterystyczny.

Zapraszamy Państwa do naszej galerii: dziękujemy Przyjaciołom Sztuki z Chicago i Nowego Jorku za życzliwe udostępnienie do prezentacji tak znakomitych fragmentów tej wystawy.